[ for TKL ] BY PC Malsawmzuala

Kan group pawn lam a mi, thuziak tha tak tak lak khawm...
Ngaia
Site Admin
Posts: 8829
Joined: April 30th, 2016, 4:07 pm

Re: [ for TKL ] BY PC Malsawmzuala

Unread post by Ngaia » January 8th, 2017, 5:39 pm

__________ _________
[for TKL]

Chapter
- VIII –

Ka huphurh hle mai.

Kan Inchhung kan han penlut chiah chu ka lum deuh pup mai hian ka hria, han tih tur emaw tihdan tur emaw teh chiam ka hre hauh lo.

Ka u in thleng a sil mek a, ka nu chuan chawhmeh țhing vel a chhuanglum a ni ngei ang Gas stove bulah a tawlh hrut hrut alawm. Ka pa chu an pindan ațang chuan a lo chhuak a, ani erawh chu hna kal mai tur ang maiin a inpeih at tawh thung.

Sawi tur vak awm hek lo ka pindan lam pan chuan ka tlan chho nghal daih a. Engtin emawni ka awm, mo thar awmdan an sawi ang deuh hian.

Muangchanglo chuan ka insiam zui nghal sawk sawk a, ka inpeihfela ka chhuah thlak chuan ka pa leh Pa Rova chu an lo ti ti tui nasa mai a, engnge an sawi erawh chu ka bengkhawn chiah lo.

“I office dawn mi?” tiin ka pa chuan min lo bia a.

“Aw, Casual Leave chauh ka lo dah tir bawk sia, ka va kal ve loh chuan” ka ti mai a. |awngkam chhep thui duah lo chuan ‘ka kal e aw’ tihpahin ka chhuak zui nghal daih a.

Ka u chuan min la rawn au zui hram pek ka ti!

“Sen, Lalruati’n i kawr kha ka țhuizo tawh a ti nia, a lamtheih a ti” inchhung ațang chuan a rawn ti vau vau a.

“Aw.. haw pahin ka rawn lam mai ang” tiin step-ah chuan ka penthla zui nghal hmawk hmawk a.

Office ka va thleng chu hna chu a lo awm ve nual a. Mahse, nilenga han buaipui tham pawh a niin a lang lo. Thawk zo thuai ila a hawlamah hma leh thung ila a țha mai awm asin mawle.

Chhun thingpui kan inzawh meuh chuan ka dawhkan chu ka tifel a ni deuh der mai a, rilru-ah chuan TKL ringawt a lang leh tawh. Mahse, ART Center lama an kal hun a ni bawk sia, tunah tak chuan an haw pawh ka la ring bik chiah lo. Bakah, haw leh nghal ngawt chu thawhpuite pawh an zahawm duh viau dawnin ka hria.

Engemaw chen chu ka’n tawi khawmuang ve bawk a, khawilaiahmah chuan ka bet tak tak lem hlei lova.

Kan Superintendent bulah chuan kalin ka va titi pui chiam pek a, chhuah pah chuan ‘hna a awm chuanglo, ka haw hma deuh dawn nia’ ka’n ti zauh a, chu zawng chu a ni leh mai a.

Mawngvawmba ang maia ka chhuah leh tak vang vang kha maw.

TKL chu ka han be dawn a, a nu chuan a lo la a, an hawmek thu min hrilh a, amah lah chuan ‘bazar lamah ka kawia hei a phone pawh ka keng daih’ a la ti zui a.

Kar lovah TKL te in chu ka thleng ruai chu a ni leh mai a, an țhenawmte ui lah hi a mawl khawp a, mi a lo bauh ve ziah lehnghal a! Mahni lo maha ngainat loh sa nakalaia uibik tereuhte, hmel chhe kir ker zetin a thawk a phita min lo bauh ve sek chu vawm pawp mai ka duh țhin. Mi kawngkal mai mai bauh tur khawpa uimawl vulhtu te pawh an finvar vak te hi ka’n ringlo thla ve ngawt bawk a.

TKL chu TV en hian a lo țhu chhuak a, a pa chuan thingpui a lum a niang.

“Ehe, i va nalh ve, khawnge i kal dawn a?” a lo ti hluai a.

“Office ka kal a, ka lo haw tawh a nih hi” ka ti mai a.

“I chhungte chu..?”

“Engnge?”

“Engtinnge an lo tih che a, an lo dawngsawng țha che maw?”

“Umh.. Pangai a ni mai. Tihvak ngaihna awm chuang hek lo, ka insiam a, ka chhuahsan lehnghal daih a. Awileh! Ka kawr lam tur ka theihnghilh daih, nangmah vang..” ka’n ti ngawt a.

“Ha.. tehngawt chuan i kawrlam turah chuan mawhphurhna ka neih pawh ka va hre chiah lo ve mawle”

“Nangmah ringawt ka rilru-ah i awm alawm, kawrlam ka ngaihtuahnaah a awm hleinem”

“A va ho e aw; ka thiamloh liau liau a nih chu, min ngaidam rawh” a nui pat pat a.

“I pa chu min lum kep ve angem le, ka ril a țam ve tho a nia” ka ti zui a.

“I lo kal tih a hria mi, va hrilh la a ni mai lawm”

“A, chi nang.”

“A ho e, Pa seni a lo kal aw” tiin an au zui zat a. Zak ve deuh mah ila a nuam ve reng țhin mai.

A hnu lawkah a pa chu Thingpui leh a hmeh nen a rawn inchawi phei luk luk a, mi a rawn be nghal luam a.

Eng engemaw inneih chung chang leh chhungkaw chungchangte chu kan sawihova, rawtna ka siam chu a pawm viau. ‘Councellor koh ila, ka chhungte nen, nangni chhung nen councelling class neih hi a țhain ka hria’ tiin ka rawt pek a.

“A țha khawp tak ang chu mawle, keini pawh hi mumal takin hetiang lam hi kan la nei bik lova, ral khat ațang hian kan in rawn ringawt zel a, mumal deuh taka chutiang neih chu a țha khawp ang. Mahse, i chhungte hi kan hmin zo ange mawle?” a ti a.

“Ka hre biklo le, engnge maw an an dawn ni”

“In awmdan tur hi han chiang chho phawt sela, chuta țang chuan hmalak dan tur chu a hriat theih maiin ka ring. In inneih te rem an lo tihloh bur chuan han beisei chi kha an ni dawn lova. Rem an lo ti ta hlauh a nih chuan an tan pawh han țan teh țung kha a rem chiah lo maithei a. Palaite han kalleh phawt se, an inbiak dan a zirin kan sawiho leh dawn nia, chumi hnulamah chuan i chhungte an remchanglo a nih pawhin keini chhung hi chuan kan tihtlang tho te pawh a țul ang chu” a ti a.

Chutianga ruahmanna siam chung chuan a pa chuan min thlah hawta kha a nia, ka nu lah hian min la be chak vaklo nge mawni, keilah hian nute mahnise han tlawn dan tehchiam dan ka hre chai bawk silova. Ka ze pangai ang bak a han dawr dan tur chu tihngaihna ka hre lo. Nidang ang thovin ka bia a, amah pawhin biak na na na chuan min chhang ve mai a, amah zawk chuan min be hmasa lo ni ta berin ka hria.

Zanah pawh ka chhuak ta lo chu a nia, a khawhar thlak ang reng. Rilru chu ka khumah chuan a awm lem lo khawp mai. TKL nen darkar fe chu kan inbe ta in ka hria.

A tuktlaiah chuan TKL pawh tlawh kawi lovin ka hawtlang nghal a, a chhan pawh ka pu te, kan chhungkhat hovin chaw an rawn ei dawn sia, chhungkaw in rawnkhawm tur te pawh an ni ta ve ang. A tuk zan mai kha Palai ten lo kal leh an tum hun kha a ni tawh bawk si.

Kawtlaiah chuan Gas thuk lian an lo bun a, chutah chuan ei an lo rel mek a, ka haw hma ve bawk a chu han tihpui tur teh chiam chu a awm lem hlei lova.

Zanriah eihun pangai aia hma deuhah chuan kan țhukhawm ta țaih mai kha a nia. Ka chungchanga thutlukna siam tur ka chhungteho chuan min ti hlauthawng niberin ka hria. Chanchin kimchang an han hria anga, ‘inneih lam chu sawi pawh sawi ri tawh suh’ min ti mai ang tih te pawh ka hlau hlel love.

“Hei vawiin tlaia helaia kan inkoh khawm chhan chu a țhen chuan kan hretawh tho mai thei a, kan fanu Seni hian inleng a nei a, chumi vanga han inkoh khawm ta deuh thut chu kan ni a, chhungkuain kan rel ang chu engtin pawh nise Seni pawhin a pawmin a hrethiam turah ngai ila.” Ka pa thu han sawi dan reng mai chu leh! Beisei a bo țan nghal riau mai ka ti.

“Chiang deuh hlekin ka’n sawi zui law law mai ang a, inleng kan neihna te hi hei kan veng țhenawm mai a mi hi an ni a, an nu leh pa te pawh kan hriatchiante an ni a. Tin, an fapa, hei Seni țhianpa ber pawh hi a mihring mihrinna lamah chuan mi pangai leh fel tak a ni a, an lo inzui rei ve khat bawk a a hriat pawh kan hre ve angreng viau a.

Thil awmphung pangai nise harsa lo taka thu pawhchah mai theih tur a nih laiin harsatna tlazep a awm ta tlat mai a. Chu chu chhungkua pawhin uluk tak leh ngaihtuahna fim zawk hmanga kan ngaihtuah te pawh a țhain a rinawm a, chu kan harsatna ber chu Seni țhianpa hi HIV Positive a lo ni hlauh mai a, chu chuan ngaihtuahna a ti buai lo thei ta lo a ni. A pu Rina khan ngaihdan han sawi hmasa ber se..tichuan kan chhunzawm mai dawn nia” tiin ka pa chu a țhu zui mai a.

Ka sen țawn țawn a nih loh vek chuan ka thim khup khup talin ka ring. A hrehawm ka ti, a ruktak chuan chhungte hmaizah te chu a na ve tho alawm. Țhutthleng kilkhatah chuan ka u bulah ngawirengin ka țhu kun chal a.

Ka pu Rina chu a lo ding a, “Seni thisen te chu in test ve tawh em?” tiin ka pa chu a’n zawt hmasa te te a.

“Aw test e, ani chu a țha” tiin ka pa chuan a lo chhang mai a.

“Chuti a nih chuan han ngaihtuah tur teh a chiam awm emaw ni le. Thil lang chiang sa reng a awm alawm mipangai ngaihtuahnaah chuan. Tunge mahni fate AIDS vei tura tir liam duh ang” a ti khawl mai a. Ka bing mum mumin ka hria. Ka inhum ruh hle tih bak chu engnge ka rilruah awm ka sawi thei biklo.

“AIDS vei a ni tih hrelovin inneih tir ta ila, kan hriat miau loh chuan tihngaihna a awm lo a ni mai a. Tunah chuan kan hre lawk vek a, chuti chung chuan han kalluih tir ta ila, thiamthu sawi tur kan nei dawn em ni? Nakin lawka boral turin kan kaltir a ni ngawt dawn a sin. Sawi vak tur pawh a awm loh chu” tiin a țhu a. Amah chu ka nu unaute zinga upa ber a ni.

“U Rina sawi kha a dik khawp mai. Mahse, khati rum rum lo deuh khan thlirna tlangdang ațang te pawhin han thlir tel ve ila a țha ange. Ngaihdan bulfuk tak, ‘chutiang chuan ni rawh se’ han tih fak dan tur chu ka hre kher lo mai thei a. Amaherawhchu, ngaihtuahna tizauvah, rilru kan siam thiam theihna turin heti zawng hian thlir tel ve ila a țha awm e” ti tu chu ka en ngam chiah lo nangin Pa Ramzauva a nih ka ring.

“Kha, a pa țawngkam ațang khan reitak lo inngaizawng a, lo inzui tawh an nih hmel a. Chutiang a nih chuan ințhen mai chu an theih a rinawm loh khawpin ka hria a. Tin, ka hriatsualloh chuan he thil vang hian Seni pawh in ațang hian a riahbo phah ve zawk ni te pawhin ka hria a. Chutianga chhungte pawh zah zolo khawp an inngaina a, an inthlah theilo a nih si chuan helaia ‘An innei lovang’ lo tih teh bur a pawh kha keichuan ka ngam chiah lova. Innei rawh se han ti ngawt dawn ila U Rina sawi ang khan fate hmalam hun atan chuan thil thlan nahawm tak a niin a lang bawk si lova. Ngaihtuahna tihzauh nan chungte chu kan sawi a nih chu..”

“Ka sawi ve a ngai tlat mai. Chhungkaw aw nilovin, ka hnathawhna lam ațangin ka’n sawi hmasa phawt anga. A bulțanna atan kan sawi duh chu mihring hian natna chungthuah emaw, thih leh dam thuah hian thu kan nei lo tih hi a ni. Tin, HIV leh AIDS a nawlpuiin kan hmelhriatdan te hi a dik tawklo deuh țhin bawk a. Kum engemawti chhung chu kan lo buaipui ve tawhna ațangin engemaw chen chu kan han hrethiam ve riak ruak a. Natna hlauhawm leh țihbaiawm te chu a ni tehmeuh mai a, chutih rual chuan a pawnga puia va hlauh a, an bula awm te, an chhungte leh zel nena kan endan danglam țhin hi thil diklo tak leh kan hriatchianloh vang zawk a ni țhin.

“Innei se, innei lo se ka ti lova, chutih rual chuan an inneih vanga Seni’n AIDS a vei takngawtna chhan tur a awm lova. Nupa nun an hmang ve duh a nih pawhin Condom te a awm a, fimkhur taka an inenkawl chuan nupa ni reng siin he natna hi a inkai chhawn loh theih a ni tih hi kan hriat a țha. Amaherawhchu mihring thlirna lam ațang chuan fa neih erawh an beisei theilo turah ngai ila….” A sawi țeuh mai. Engnge an sawi chu ka hrezui vak tawh lo. Ka mualpho mai ka hlauh vang chuan ka pindan lam pan chuan ka chho ta daih a. Ka u chuan ngawirengin min lo zui bawk a.

Khumah chuan ka mu a. |ah hawk hawk mai ka va’n chak tak em!

Ka u pawh chuan min tihvak ngaihna hre heklo, rei awm lovin min chhuksan leh mai a. Ka lukham kuah chuan ka țap. Nia, ka țap lo theilo a ni.

Engtia rei nge chutiang chuan ka awm chiah ka hre lo.

Chawei tur chuan min rawn koh sek hlawm a, chawei chakna pawh ka nei lo. A chhuk pawh ka chhuk lo reng bawk a. Ka rilrua thilawm ber zawk chu ‘engtinnge thu an tihtluk tak?’ tih chu a ni.

Ka pa chu muangchang hian a lo lut a, ka rilru a nuam lo viau a ni. Eng thu tak nge a rawn ken ang le?

Muangchang chuan an thiltihdan chu a sawi a, zawhna zawh belh hlek lo chuan uluk takin ka lo ngaithlak sak a.
Ka thawhuai mai. Mahse, kimlo erawh a awm.

Mo kawrfual var hain, ka pain Biak In chhungah min kailut ang a, ka pasal tura kiangah chuan min dahin mi zawng zawng mit chu ka chungah, chu hunah na na na chuan a fu țhup dawn lovem ni? Inneih thuchham lai zawng zawngin thlalakna de chuai chuai leh Video Camera te nena hual vel karah thutiam lain, beiseina zawng zawng a thleng dik a ni tih nemngheh nan ka kutțangah zungbun min bun tir ang a..Hlim taka mita inen reng chungin kan nui dawn asin..
Ka kawrfual femah naupangin vuanin inkaihkuah chunga Biak In pawnlam kan pan lai hi ka mithlaah a reh thei ngailo asin.

Kawngkapui kan chhuak chiah anga…Nilo, chu’ng zawng zawng chu duhthusam mai maw lo ni dawn ta! Hringnun hi a lova mak dawn ngai em ve le!

Chu chu hmeichhe suangtuahna a ni tih ka hrechhuak ta. Nia, tu hmeichhiain nge duhlo bik lem ang le? Mahse, keichu chutiang hmeichhia te ang chu ka ni ve lo. Ka ni ngailova, ka ni ngai tawh bawk dawn lo a ni. TKL.. Ka hmangaih che vangin..

Hetiang deuh hian ka pain a sawi niin ka hria, ‘Innei bung bung lovin, man te rawn hlan fel mai sela. A remchang a nih leh inlamah inkutsuih mai ta ula, senso te pawh a hautak lo ang a. Han tih chiam dawnin kan inti mualpho mai mai ang tih te a hlauhawm a’ tiin.

Chhan ngaihna vak pawh ka hre lo, lawm tur nge lawmloh tur pawh ka hrethiam chuang lo. Chutiang chuan an fanu hi an hralh dawn a nih awm chu.

Engpawh nise, duhthusam ang diak diakin engmah a kal thei hleinem mawle. Ka duh chu TKL enkawl theih a ni a, chutiang tur chuan phalsak ka ni alawm, chu tluka hlu chu a awm hran love. Lawm mai tur ka lo ni.

Palaite lo kal leh nen chuan inneih programme chungchang thu-ah chuan an ngaihdan a inhmu chiah lo. ‘Chhungkua pawhin a sawiho theih tawh alawm’ tiin chulai thu bik chu an dah ta niin ka hria.

Inneih hun October 15,

Thlakhat leh tlem vel hun kan la nei.

TKL pawh enkawlna a dawngțha bawka harsatna kan neih loh hram ka beisei. A taksa pawh a țha chho ve tial tial a, enkawlna țha dawnglo se chuan mihring kan inchan zo tawh ngut dawn emawni le.

Mak ve deuh chu chutia innei tura kan inbiak rem takah chuan ka chhungte chu an nem leh viau lawi a, a ruk hian tuin emaw an fuih emaw ka ti hial! A mak tih bak chu han sawitur pawh ka hre lo. TKL damlo te pawh chu an tlawh hial tawh nia!

Chutia annem tak viauah chuan remchang chuhin councelling class nei tur chuan kan inbuatsaih ta a, Muantea pain ka pa bula a han sawichuan ani pawh chuan rem a lo ti ve mai a, TKL te inlamah, chaweikhawm pahin chu hun chu kan hmang dawn a nih hmel e.

ICTC a ‘Councelling class min neihsak thei angem?’ ka han ti zet chu an phawk kher mai! A hmalama ka lo han dawr tawh Pu Zauva chu a lo awm hlauh a, ani nen chuan ruahmanna kan han siam dun a, amah ngei lo kal a tum thu leh chutiang taka țangtlanga chhungkaw pahnih ten HIV chungchang kan vei chu lawmawm a tih thu te a sawi luam a. Lawmthu sawi tur zawk kan nih awm vei nei te ka lo ti rilru a.

A hun a thleng ta.

Kan chhungkua leh TKL te chhung chu kan kim țhap a, TKL pawh damlo niawmlo takin a pangai chho ta deuh a, min țhutpui peih e.

A pa chuan inkhawm chu a kaihruai a, chhungkaw pahnih te kan inhmuhkhawm chhan te a han sawi a, ka chhungte chungah pawh lawmthu te a sawi luamin ka hria. Tin, Pu Zauva chungah te pawh. Țawngțaina tawite a neih hnu chuan kan awmkhawm chhan ber tihlawhtling tur chuan Pu Zauva chu a lo dingchhuak ta a.

“Vawiinah hei beiseiloh tak maiin kan ti dawn nge ni helai hmunah hunduhawm tak kan hmangho thei hi a lawmawm hlein ka hria. Helaia chhungkua ten kan nauin natna khirh khan tak mai a vei chung changah, hmusit emaw, a chunga harsatna thlen zawng nilo chu sawiloh amah țanpui theihna tur kawng theihtawp chhuaha inngaihtuah han hmuh hian helama thawktu han nih chuan rilru a hlim a, min thlawptu te an awm a ni tih hriat hi a nuam em em a, helama thawktute aiawhin lawmthu pawh ka’n sawi nita sela.

Kan hriat țheuh angin kan ramah hian a ni tel in HIV kai kan pung tial tial a, mipa/hmeichhia, naupang/puitling, hausa/rethei leh rawngbawltu/sakhaw ngaihsak lemlo te, kan zavaiin min vai hma ta a ni ber mai. Chutiang a nih chuan AIDS vei tia kan hriat tlang lawn ber fo chu an pung tial tial dawn chu a ni mai a, hri danna anga invenna tur damdawi hmuhchhuah a la ni bawk si lova, a invenna lama theihtawp chhuaha țan la tura kan infuih reng laiin a tuar mekte enkawlna pawh tumah kan la bang dawn chuang lo a ni.

AIDS kan tih hi a mipui nawlpui hian kan pawng hlauh hlawm a, AIDS chu HIV hrik kaite vei tur a ni a, HIV hi hlauhawm chu a ni a, a chhan chu HIV kaite hian an kai ațanga kum engemawti hnuah AIDS natna an nei dawn a, chuvanga HIV/AIDS ti a dah a lo ni reng a ni. HIV hi natna hrik hlauhawm tak mai khawvelin a buaipui a ni a, kan ram pawhin a la buaipui telh telh dawn, chuvangin he mi chungchang kan in zirtirnaah pawh hian chiang leh dik tak leh kim tak a kan inzirtir a ngai a ni.

Kan rama kan hlauh dan em em pawh hi a uchuak deuh țhin, a țhenin kan insawi hlauh siak a, a țhenin an sawi ang em ema hlauhawm a ni lo te kan ti bawk.
Chuvangin hrechiang mang lo tan a lang hlauhawm em a, a hrechiang tan lah a hlauhawm lo angin a lang thei bawk. He mi khaikhawm nana țha bera ka hriat chu, tute’n emawa an sawi thiam em avanga hlauhawm leh hlauhawm lo ni lovin, a hrik hi a hlauhawm dan a ngai reng a, a kai theihna hi kan hriat chian hle a ngai a ni.

A kai theihna hre reng chung pawh hian mi tam tak kai hlauhthawn awma an awm reng avangin chung kai hlauhthawnawma ding fo țhin mi te tan chuan Condom leh syringe thar hman ngaihnate hi a lo lang lo thei ta țhin lo a ni.

Heng ang thil te hi lo do vak chi pawh a ni lem lo, mihring kan inang lova, kan nundan a inchen lova, chuvangin Condom leh Syringe kan pek țhinte hi mite nun himna turin pek țhin a ni tih hi kan hriat nawn fo a ngai, a bul a thum hre lova mahni ngaihdan lo tlangaupui vak țhin hi a fing ber lo a ni tihte hi hre nawn fo ila.
HIV hrik hi mi tu pawhin an kai theih rualin a kai awlsam bik deuhte dinhmuna ding hi kan awm a. Mi tupawh, eng hmang pawhin lo kai se a kai avanga harsatna a thlen zual tam hmaa țan lak pui vat hi a enkawltute lam ațang chuan kan tum a ni a. Tin chu bakah an lo kai hian thil tam tak a inrawlh nghal a; mahni rilru lamah zahnate, hrehawm tihna te, rilru natna te, inthlahrunnate, beidawnnate miin an thinhrik ngei ang tih hlauhna te, thih mai duhna rilru te hi mi tam takah chuan a awm a ni, natna chi hrang hrangin a tlak buak thei reng bawk. Chuvangin kai lo tura kan inven țheuh a ngaih rualin kai tawhte natna in a tlakbuak mai lo tura țan lak a ngai a, a natna nei tawhte In lama enkawl tlangpui helaia chhungkua ten in mamawh tur sawi kan tum dawn nia.

AIDS veite enkawl an ngaihna hi natna dang ang lo takin a tam bik a, chung zingah chuan zahnate leh hlauhnate, hrehawm tihnate, beidawnnate bakah taksaa natna chi hrang hrang lo awm țhin hi a lian hle a, taksa natna tih lovah chuan khawtlang leh inchhung khura an hrehawm tihna te hi mi tupawh in kan sut kianpui theih vek a ni. Tin, taksa lamah khawsik, kawțhalo, chau em em te a an awm chung pawha daktawrte an pan vat țhin lo hi a pawi thui fo, hei hi a chhan ber chu HIV/AIDS hi kan hriat chian tawk loh vang a ni fo. Chu chu information kan inpek tawk loh vang a ni. Natna nei mai lo turin rei tak a invenpui theih a ni.

Chuvangin mi HIV lo kai ta se, thiam loh va chan tir ngawt ai chuan engtinnge kan puih theih ang tih hi kan ngaihtuah tlang hmasa zawk tur a ni dawn lawm ni? Chutah chuan a dinhmuna va in din tir phawt tu tan lo chuan hriat thiam a har fo, tute pawh hian mi hriatthiamna thuk tak leh rilru zautak kan put tlan fo a pawimawh.



Link:
BBcode:
HTML:
Hide post links
Show post links

Ngaia
Site Admin
Posts: 8829
Joined: April 30th, 2016, 4:07 pm

Unread post by Ngaia » January 8th, 2017, 5:40 pm

Kan ram tun dinmunah hi chuan a tu a te pawh- Medical lam thiam emaw, NGO-a thawk kan ni emaw, Pawlhrang hrang YMA, Kohhran leh a dang te hian kan hmuh/en dan a dik theih loh fo avang hian zahna te, mi thinhrik hlauh avang leh mi sawi hlauh vang hian enkawlna kan pan mai ngamlo fo, chu chuan pawi a thlen thui thei hle a, tlai takah enkawl ngaiin an rawn kal a ngai fo a ni. Helaiah nangni erawh chu chutianga pawi a then hma leh tlaichhiat hmain nachang in rawn hrethuai a, hei hian hmalam hun thui tak a sial nghal hrim hrim a ni.

Chuvangin kan rilru hi dik tlang sela, kan sawi tawh angin mite dinhmuna in dintir thiam fo hi a pawimawh em em a ni. Tichuan enkawl ngai chu a tam mai a, mimal nuna thil lo thleng - Rilru lamahte (Psychological), Taksa (Physical), Khawtlang (Social), Thlarau (Spiritual) leh Chhungkua (family) lamahte pawh puih ngaihna a tam thei ang.

Heng hi a mal malin thlur dawn ila sawi tur a tam em em a, enkawlna hrang hrang ang zawng pawhin a sawi theih ang. Anmahni natna enkawlna bik chu Mizoramah pakhat chauh kan nei rih a, a bakah chuan hospital hrang hrangah mi dangte ang bawk a enkawl mek anni bawk. Amaherawhchu hospitalah hian damlote tan enkawlna a duh reiin a hautak a, buaithlak a tam em em a ni. Tin, damdawi in lama enkawl a theih reng fo loh avangin In lama enkawl dan tur inzirtir deuh deuh hi a la țul zel dawn a ni, chu chu tun tuma kan sawi ber tur chu a ni.
In lama enkawlna in a tum ber chu anmahni chenna In ngeia enkawlna pek hi a ni.

Chutiang enkawlna petu turte chu kan thisen zawmpui kher lo te- kan chhungte hmun dang ațanga lo kal/ kan chhung hnaite, kan țhiante leh kan veng hnaia mi tute pawh leh a tu a te pawhin kan pe vek thei a ni. Tichuan, chau tawh tak leh chak lo takte an mamawhna ang zawna enkawlna chi hrang hrang In lama kan pek țhin hi Home Care chu a ni a, la na vak lo te pawh kan sawi tak ang khan enkawl an mamawh tho avangin kan huam zau tir deuh a ni.

AIDS damlo te chuan Taksa, Rilru, Thlarau enkawlna an mamawh nasa zual a, a chhan chu a damna tur damdawi awm rih lo mahse beiseina dik leh ngaih ngam taka anmahni mihring hlutna leh zahawmna hre reng chungin enkawlna țha tak leh dik tak a pek theih reng tho a ni. Chhungkua hi kan Pathian thu phei chuan a dah pawimawh em em a.

Chhungkuaah chuan timna leh zahna a tlem(bo) a, kan rilru dik tak kan sawi ngam țhin; tute pawhin chhungkua chu chawlh hahdam nan kan hmang a, hmangaihna in kan in en a, kan nihna engpawh kan in pawm tlang țhin. Chhungkuaah chuan Pa/Nu emaw fate tute pawh in kan lo kai a nih chuan indem zawng ni lova țang tlang tur zawka infuihna hmun tur a ni. Chuti a nih loh chuan kan in țhen ang a, nupui/pasal dang kan lo nei leh a, midang kan kai darh tam zawk theih avangin buaina dang a pung a ni mai dawn a ni.

He natna hi tuma’n kan inchhung khura lut turin kan welcome lovang, mahse a lo luh tawh chuan in dem lova in hrethiam tur zawk kan ni; a nih loh chuan he natna hi a darh belh zel dawn a ni. Chuvangin chhungkua chu kan inngaihdam tawn a, kan in support tawn a kan hmalam hun a eng zawnga ruahmana thlir tlang tur zawk kan ni

AIDS damlo enkawl hi hun duh rei tak duh (month/years) a nih avang hian In lama enkawl hi kawng tam takin a țha, hospitalah taksaa harsatna avangin han awm ve bawk țhin mahse In lam tho tho hi a pawimawh fo. In lama in enkawlnaah hian thil pahnih pawimawh tak takah a innghat chu chu- chhungkua leh khawtlang/ Veng hi a ni.

He natna hian mimal zahna, hrehawmna leh beidawn rukna a thlen fo. Chutiang ang chu chhungkuaah a thlen chuan midang a nghawng tel ngei ngei.

Chhungte pawhin anmahni ang thovin veng chhungahte, hnathawhna hmunah te zah leh hrehawm tihna a awm a. Tin, kai ve palh hlauh vanga inchhung khura thil inhmanțawmte, a dam thei tawhlo tih vanga beidawnna te, mite’n an hria ang tih hlau reng renga awmte hi thil hrehawm tak chu a ni. Tin, chhungkaw member damlohna a lo awm tawh chuan a ruka zah leh inthlahrunna bakah kan nitin eizawnna a tibuai a, anmahni ngaihvena hun leh tha sen a ngai a, damdawiina kal man te, awmna sensote chi hrang hranga insen ngai a awm fo mai. Heng a nih avang hian In lama inenkawl dan kan inzirtir ngun a ngai reng a ni.

Mi tam tak chuan In lama inenkawl hi kan thla a ngam țhin lo, a chhan chu he natna chungchanga hlauhna kan neih ngah lutuk vang a ni fo. Kan sawi angin mi tam tak chu enkawl ngai lovin țha tak leh chak takin an awm reng thei ; mahse an nitin nun hun hmanah hian engtikah emaw chuan natna in a tlakbuak thei țhin, chuvang chuan in check-up ngun a ngai fo.

In lam chu inhriatthiam tawnna, inhmangaihna leh lainatnaa inpuih tawnna tur a ni. Tin, in lama inenkawlna pek hian chhungte eizawnna a tikhaihlak tlem a, mahni In leh damdawiin inkara veivahna hun a safe-in sum leh paite pawh senso a nep zawk bawk ang. Na deuh leh hrehawm deuhva kan awm pawhin Inah chuan chhungte nen hun kan hmang ho tam thei bawk a.

Tin, chhungkuaah inkiltawihnate a awm fo țhin a, chuvangin chhungkaw member dang ang thova in en tur kan ni a, inchhung khura pawimawhna hrang hrang kan tih loh theih loh- heng insuk, eirawngbawl, hmun tihfai, chawhmeh lei tih ang chi hrang hrang ti thei an ni tih te hriatpui bawk a țha, chutiang kan pawimawh tawnna chu chhungkaw hlutna a ni reng a; heng ang te tea kan inngaihsak tawnna hian rilru hahna tam tak leh an natna avanga na (pain) an sawichhuah lem loh te hi a chhawk a ni. Chu lovah chuan In lamah enkawl an nih chuan hospital a natna kaichhawn theih lakah nasa takin kan him tihna a ni. Tin, thil tam tak kan tihsak thei lo a nih pawhin an nat dan ang anga pui thei tura chhungkaw memberte kan inbuatsaih fo a țha.

A tho harh țha em tihte ,chaw an ei țhat loh chuan eng ang chaw ei tur nge kan siamsak ang tihte, kawțhalo ni ta se vawi engzatnge toiletah a kal, damdawi ARV a hun takah a ei em tih ang chi zawng zawng hi chhungten kan enpui vek thei a ni. Chubakah hospitala awm vanga chhungte leh țhenrualte tlawh fo theih lohna pawh kan pumpelh bawk. He natna hi a dam theilo tih hriat avanga hlauhthawnna hrang hrangte chhungkuaah chuan eng hunah pawh kan inhnem reng thei, duat taka inenkawlte, kan phak leh theih ang tawk mawhphurhna kan inpek țhin te hi kan inzahtawnna a ni.

Heng zawng zawng hi suma lei theih a nih loh avangin a hlu em em a ni. An lo chaklo deuhva taksaa harsatna hrang hrang –khawsik, kawțhalo, pan hnai nei etc an nei a nih pawhin anmahni hi țawngkam leh hmui piah lamah an taksa ngei deka in chul/ khawih țhinte hian rilru a ti muang thei fo a, chu chu inhnemna țha tak leh damdawi ,ha tak a ni.

Enkawlna țha leh zual kan in pek dawn chuan hriattur pawimawh neuh neuh a awm. A hmasa in In lama chhungten AIDS vei te kan enkawl a nih chuan kai theihna dinhmun chiang tak kan hriat a ngai, inzirtirna dik tak kan mawmawh reng a ni. Tin, Volunteer emaw, NGO-a thawk emaw, damdawiina thawk emaw, khawi pawl emaw min pui theitu te nen inzawm leh inpawhna țha tak kan neih a ngai, a chhan chu damdawi ina enkawlna dawn emaw, investigation ngai a lo ni emaw, chutiang hun a lo nih in kalpui vat vat țhin te hi In lama enkawltuten kan mawhphurh a ni.

Tin, kan inenkawlna lamah anmahni ațanga kan kai theih TB te hi khuh ațanga kai theih a nih avangin fimkhur a țha, luak leh ek leh zunram thiarahte kut lawnga khawih hi a țha ber lo. Chuti tih lovah chuan thawmhnaw hakthlakte, mutna puan bu ang chi te hi felfai taka vawn sak tur, hetiang ang zirtirnate hi țha taka dawngsawng thei tura keimahni lam kan inhawn fo pawh a ngai a ni.

Kan ramah hian In lama inenkawlna mumal taka kal pui an la tam lo hle, hetiang ang zawnga enkawlna hi kan in zirtir ngun a ngai hle, In lama inenkawlna (Home Based Care) hi thil pawimawh tak, hlawhtling tak, senso tlem, țha si a inenkawlna a ni a, chuvangin kan uar deuh deuh theih a duhawm hle ang. In lama inenkawlna tih hian Chhungkuate hi a pawimawh ber ni mahse, helamah chuan AIDS natna enkawl tur chuan tu pawh kan tel thei vek.

In lama enkawlna hian a duh leh a tum ber chu AIDS natna hi dam thei lo ni mahse țha tak leh hahdam takin a inenkawl theih a, kan chen hona nun a khawih pawi thui theih em avang hian chung ang thil chu medical lam ațanga lak bo theih a ni lo, mi kan hriat thiamna, khawngaih leh lainatna ațanga tih theih a nih avang hian tute pawh hian enkawlna kan pe thei vek a ni. Chuvangin țangho ila, kan rama AIDS natna nei mekte hi hriatthiamna leh hmangaihna leh duhsaknain inenkawl zir tlang ila, kan ram chu a nawm belhchhah ngei ang.

A kai te hi a thehdarh theitu an ni a, dam theilo natna ni mahse țha takin a inenkawl theih a, rilru dik leh ngaihtuahna dik an neih theih nan theih tawp kan chhuah țheuh thei a ni, chutichuan kan Lalpa rawngbawlna pawimawh tak kan chhunzawm tihna a lo ni dawn a ni, Chhungkaw duhawm tak, chhungkaw entawntlak tak helaiah ka hmu hi a lawmawm ka ti a. Entawn tlak leh, kan vahchhuahnaah pawh kan sawi fo ngeiin ka ring. He natna hmang hian Pathianin mal a sawm ngei che u ka beisei tlat a ni.”
A sawi sei viaunain kan ngaithla uluk tlang khawp mai.

A duhtawka a sawi zawh hnu chuan titi phungchang angin harsatna awm thei thildang leh kan hriatduh ang zawng te chu kan han in zawt leh bawrh bawrh bawk a. Kan tan chuan hun hlutak ava ni eth reng em. Ka nu takngial pawhin zawhna a lo zawh ve chiam pek kha mawle!

Chumi hnuah chuan zanriah kan kil tlang a, kan boruak pawh a zangkhai viau a, a nuam veng veng in ka hria.

Innei tura inbuatsaih mek kan nih thu te chu TKL pa chuan Pu Zauva chu a hrilh a, amah lah chu a phur phurah a țang emawni tih tur a nia! ‘Ka rawn kal ngei ang’ a tih sauh sauh kha mawle.

A hun pawh a hnai ve zel a, Inneih Programme hmandan turah erawh chuan ro an rel fel hleithei meuh lo chu a ni e. Engtinpawh nise pawi pawh ka ti tawh lo. Inneih chiah ka duh a a ni mai e.

Chutia a hmawrbawk lam kan hnaih viau lai chuan TKL chuan hritlang a man tlat mai pek a, a dam maithei silo. Chu chuan a taksa a tichaklo chho țha leh viau mai a. Bet tlawk tlawk chu nilo mahse ngaih a ti ngam lo. Inneihniah te hian a che chhuak peih lovang tih a hlauhawm.

“Biak Inah te tal chuan innei ve rawh se, ruai leh thildang insenso ngai chi ang chu ti lo ta mai ila, Biak In em a inneih loh chu’ tiin TKL pa te lamin ka chhungte chu an nawr deuh a, chutiang chuan an hmin thei a ni awm e.

October 14 zanah chuan TKL te inlamah kan riak phei a, kan inlam khar law law a, an inlamah hun hman kan tum vanga riak pheita mai kan ni. Mo kawrfual hak chakna te chuan min liamsan fel tawh. Puanchei leh kawrchei nen kan nih mai hmel e. Lunglohah pawh ka la tawh bik lo. Partei’n min dinpui a, TKL chu a țhianpa Ramlawma’n a dinpui ang. Chhun Dar 12 suangtuah chuan helhhawlh zetin Partei nen chuan kan mut dun tak kha.

Zing Dar 6:00 pelh zawta kan han tho chhuak chu beiseiloh tak thil thleng a awm ta tlat mai! Chu thilthleng chuan min ti phawklek zo vek nimai hian hian a hriat a, engtia han dawnsawn tur nge kan hrethiam lo tlang viau mai.
©__________[ɐʞızɹɐp]__________®

Link:
BBcode:
HTML:
Hide post links
Show post links

Hlimpuii
Posts: 3
Joined: June 27th, 2016, 11:31 pm

Unread post by Hlimpuii » January 22nd, 2017, 10:09 pm

Ti hian a top ami avan lakloh ve o....

Link:
BBcode:
HTML:
Hide post links
Show post links

HRIATA KHIANGTE
Posts: 1
Joined: March 1st, 2017, 12:01 am

Unread post by HRIATA KHIANGTE » March 1st, 2017, 12:06 am

a va ho tak ve twp dan hi

Link:
BBcode:
HTML:
Hide post links
Show post links

P.C Malsawmzuala
Posts: 19
Joined: April 20th, 2017, 10:21 pm

Unread post by P.C Malsawmzuala » February 22nd, 2018, 10:32 am

:?:

Link:
BBcode:
HTML:
Hide post links
Show post links

ADVERTISEMENT (A hnuai a milem hi a nia hmeh zeuh tur chu)
Post Reply

Who is online

Users browsing this forum: No registered users and 1 guest